De lijkwade van Turijn

Wat de lijkwade wél en wat hij niet is.

De lijkwade van Turijn is het meest bekende relikwie van het Christendom. Ondanks het feit dat er in sommige kringen nogal laatdunkend over wordt gesproken, maakt ze niet alleen indruk op gelovigen, maar houdt ze ook de gemoederen van vele wetenschappers bezig.
Volgens de wetenschapper John Walsh:
De Lijkwade van Turijn is ófwel het meest ontzagwekkende en leerzame reliek van Christus dat bestaat, ófwel een van de meest vernuftige, ongelooflijk knappe maaksels van de menselijke geest en menselijke handen, die bekend zijn. Het is het één of het ander. Er is geen middenweg.

Het gaat om een doek van 113 x 442 cm, waarop met het blote oog vaag de voor- en achterkant te zien zijn van een menselijke figuur. Toen in 1898 de lijkwade voor het eerst gefotografeerd werd door de Italiaan Secondo Pia, ontdekte deze dat de afbeelding veel beter uitkwam op het foto-negatief. Je zou kunnen zeggen, dat het doek zélf een fotonegatief is, waarvan het negatief (min x min = plus) de échte positieve afbeelding is. Sindsdien is de lijkwade door experts van uiteenlopende vakgebieden in detail bestudeerd. Het gaat er niet om, de verrijzenis van Jezus Christus te “bewijzen” of te ontkrachten, (dat zou een belachelijke ambitie zijn), maar te ontcijferen wat de lijkwade zélf vertelt over zijn ontstaan.

De vele positieve conclusies kunnen als volgt worden samengevat:

1. De lijkwade is afkomstig uit het Midden-Oosten,
2. is gemaakt rond het begin van onze jaartelling,
3. is gebruikt voor een begrafenis,
4. draagt de afbeelding én de bloedsporen van een door kruisiging gestorven man,
5. die Joodse aristocratische kenmerken heeft,
6. waarbij een aantal ongebruikelijke details overeenkomen met wat de evangeliën schrijven over het lijden en sterven van Jezus Christus.

Verder zijn er opmerkelijke overeenkomsten tussen de Lijkwade en het Zweetdoek, dat wordt bewaard in de Spaanse stad Oviedo. Dit doek van 84 x 53 cm is bedekt met bloedvlekken, waaruit forensische analyses o.a. hebben opgemaakt dat het doek om het hoofd van een gekruisigde gestorven man gewikkeld is geweest, met dezelfde bloedgroep en zelfs hetzelfde gezicht als de man op de Lijkwade van Turijn.

Er zijn ook negatieve conclusies over de Lijkwade:

1. Afgezien van de bloedsporen is er nog geen enkele verklaring gevonden voor het ontstaan van het “fotonegatief” van het lichaam;
2. iedere hypothese over een mogelijk menselijke fabricatie is tot nu toe direct gemakkelijk ontkracht, en tenslotte
3. ondanks de vele aanwijzingen, dat een lijk is afgebeeld en dat dit lijk in contact is geweest met het doek, is geen enkel spoor gevon-den van ontbinding.

De C14-datering

Het is goed om even stil te staan bij het enige geloofwaardige wetenschappelijke argument, dat de lijkwade niet uit het begin van onze jaartelling stamt. In 1988 is een stukje van het doek namelijk getest met de “C14” radiometrische dateringsmethode, die gebruik maakt van de natuurlijke radioactiviteit van chemische elementen. De conclusie van dit onderzoek was, dat het doek van de lijkwade is gemaakt tussen 1260 en 1390. Deze uitgebreid gepubliceerde conclusie is vrijwel direct door vele wetenschappers bekritiseerd. Het resultaat van de C14 methode zou bij een crimineel proces nooit als doorslaggevend bewijs zijn gebruikt. Want, behalve dat de methode zélf grote gebreken en onzekerheden heeft, zijn er andere belangrijke bewijsstukken, waaronder zelfs enkele schriftelijke:

uit getuigenissen blijkt, dat in 944 de Lijkwade over de troon van de Oost-Romeinse keizer is gedrapeerd en gekroond is met zijn eigen keizerlijke kroon; de aartsbisschop heeft gepreekt en zowel het gezicht als de wond in de zijde van de beeltenis aangewezen,
op een afbeelding, met zekerheid gedateerd rond 1193, is de Lijkwade met enige karakteristieke kenmerken te identificeren,
een Franse kruisvaarder schrijft in 1203 de Lijkwade in Constantinopel gezien te hebben, en
in een brief aan paus Innocentius III, gedateerd 1207, beklaagt een zekere Theodore Ducas Anglelos zich, dat Franse kruisvaarders in 1205 bij de plundering van Constantinopel onder andere de lijkwade gestolen hebben.

De afgelegde weg

De lijkwade heeft tot de tentoonstelling in 1357 te Lirey in Frankrijk een lange dramatische weg afgelegd, net zo dramatisch als de geschiedenis van de Kerk zelf. Die weg kan redelijk exact worden gereconstrueerd. De lijkwade wordt geïdentificeerd met de “Mandylion”, een wonderbaarlijke afdruk van het gezicht van Jezus Christus, tot 1205 bewaard in Constantinopel. De gehele Christelijke iconografie is ervan afgeleid! De Mandylion was in feite de opgevouwen Lijkwade, die alleen bij speciale gelegenheden in haar geheel aan de gelovigen werd getoond.

De Mandylion/Lijkwade was afkomstig uit Edessa (tegenwoordig Urfa in Turkije). Volgens een legende zou de apostel Thaddeus haar erheen hebben gebracht. Tijdens de Christenvervolgingen was zij verstopt, maar rond 525 teruggevonden bij de herbouw van de stadsmuren na een overstroming - en ze was toen meteen een belangrijk object van devotie en bedevaart geworden. Ze werd bekend als het “Kleed van Edessa”. In 730 scheef de H. Joannes van Damascus, voor zover bekend als eerste, dat het ging om een lijkkleed. In 638 werd de stad door de islamitische legers veroverd, en in 944 viel het keizerlijke leger de stad aan om de Mandylion terug te krijgen, hetgeen zonder strijd maar wel tegen een losprijs inderdaad is gelukt.

Waar de Mandylion ná 1205 was gebleven, tot zij in 1357 als de Lijkwade opdook, was tot voor kort een raadsel. Pas vorig jaar is de “missing link” duidelijk geworden. Al lang werd vermoed, dat zij in het geheim binnen de ridderorde van de Tempeliers was bewaard. De eerst historische vaststaande bezitter in het westen was namelijk Geoffroy de Charney, wier gelijknamige oom een hooggeplaatste Tempelier was. Deze was samen met de grootmeester daarvan, Jacques de Molay, in 1314 op de brandstapel gestorven bij de gewelddadige onderdrukking van de Tempeliers door Koning Philips IV. Bovendien was ook al bekend, dat tijdens het schijnproces tegen de Tempeliers vaak het argument naar voren was gebracht, dat zij bij hun initiatie een vreemd gezicht van ene Baphomet moesten aanbidden. Sommige beschrijvingen van Baphomet hebben overeenkomsten met de Lijkwade, andere weer helemaal niet. Echter zeer recentelijk is de getuigenis ontdekt van een zekere Arnaut Sabbatie. Deze beschrijft, precies als de Lijkwade, een beeltenis waarvan hij tijdens zijn initiatie in 1287 bij de Tempeliers de voeten heeft gekust...

De bedevaart

Niet alleen haar afgelegde weg vertelt de geschiedenis van de Lijkwade, maar ook de tentoonstellingen. Deze hebben altijd enorme menigten getrokken. Het paradoxale is, dat de recente wetenschappelijke onder-zoeken eigenlijk de devotie alleen nog maar hebben doen toenemen. Ook dit jaar is er weer een kans om de Lijkwade te aanschouwen, die het lichaam van Christus in het graf omhuld heeft, tot het moment van de opstanding. Zo kan een bedevaartganger weer oog in oog staan met de geschiedenis van de hele Kerk. Eigenlijk vreemd, dat nog niemand heeft geprobeerd om een film te maken van het lijden van Christus volgens de gegevens van de Lijkwade, die er overigens niet om liegen. Misschien een goed idee voor iemand die het succes van Mel Gibson wil overtreffen?

Pater Elias